Aşırı düşük teklif açıklaması reddedilirse izlenecek süreci, ret gerekçelerini, şikâyet sürelerini ve kontrol edilmesi gereken belgeleri inceleyin.
Aşırı düşük teklif açıklamasının idare tarafından uygun bulunmaması halinde isteklinin ilgili teklifi reddedilir. Ancak açıklamanın reddedilmesi, yalnızca “belgeler uygun değildir” şeklinde genel bir ifadeyle bildirilemez. İdarenin hangi maliyet bileşenini, hesaplamayı veya tevsik edici belgeyi yetersiz bulduğunu gerekçeli biçimde açıklaması gerekir.
İstekli açısından bu aşamada yapılması gereken ilk işlem, kesinleşen ihale kararındaki ret gerekçesini aşırı düşük teklif sorgulama yazısı ve sunulan açıklama dosyasıyla karşılaştırmaktır. Ret gerekçesi doğru tespit edilmeden yapılacak bir şikâyet başvurusu, açıklamanın tamamını savunan genel ifadelerden ibaret kalabilir.
Temel kural: Aşırı düşük teklif açıklaması yeterli görülmeyen veya süresi içinde açıklama sunmayan isteklinin teklifi reddedilir. Ret işleminin hangi belge, hesap veya mevzuat düzenlemesine dayandığı açıkça belirtilmelidir.
Teklifin Reddedilmesi Ne Anlama Gelir?
Aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi, isteklinin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif değerlendirmesinde kullanılamaması anlamına gelir. İhale komisyonu, açıklaması uygun bulunmayan teklifi değerlendirme dışı bırakarak sonraki geçerli teklifler üzerinden ihale işlemlerine devam eder.
Bu işlem firmanın bütün kamu ihalelerinden çıkarıldığı veya otomatik olarak yasaklandığı anlamına gelmez. Karar, kural olarak açıklamanın sunulduğu ihale ve teklif bakımından sonuç doğurur. Bununla birlikte sunulan belgelerde sahtecilik veya başka bir yasak fiil iddiası bulunması halinde ayrı bir hukuki değerlendirme gündeme gelebilir.
Teklifin reddedilmesinden sonra şu ihtimallerden biri ortaya çıkabilir:
- İhale başka bir geçerli teklif sahibi üzerinde bırakılabilir.
- Başka aşırı düşük teklif sahiplerinin açıklamaları incelenebilir.
- Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif belirlenebilir.
- Geçerli teklif kalmaması halinde ihale iptal edilebilir.
- Şikâyet sonucunda ret işlemi kaldırılarak değerlendirme yeniden yapılabilir.
- Açıklama sorgulamasındaki hata nedeniyle isteklilerden yeniden açıklama istenebilir.
İdare Ret Gerekçesini Açıkça Bildirmelidir
İstekli açıklamasını süresi içinde sunduğu halde teklif reddedilmişse kesinleşen ihale kararında açıklamanın neden yeterli görülmediği belirtilmelidir. Yalnızca Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddelerine atıf yapılması, ret gerekçesinin anlaşılması bakımından yeterli olmayabilir.
Gerekçede mümkün olduğunca aşağıdaki hususlar açıklanmalıdır:
- Hangi iş kalemi veya maliyet bileşeni uygun bulunmadı?
- Hangi fiyat teklifi veya tevsik edici belge yetersiz görüldü?
- Hangi hesaplama teklif bedeliyle uyumsuz bulundu?
- Hangi analiz girdisi ihale dokümanına aykırı kabul edildi?
- Hangi imza, kaşe, beyan veya şekil şartı eksik görüldü?
- Açıklama hangi teknik şartname düzenlemesini karşılamadı?
Örneğin “Açıklamanız Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45’inci maddesine uygun değildir” şeklindeki genel bir ifade, isteklinin hangi hatayı yaptığını tek başına göstermeyebilir. Bunun yerine ilgili analiz, belge veya hesaplamadaki aykırılığın belirtilmesi gerekir.
Hiç Açıklama Sunulmaması ile Açıklamanın Yetersiz Bulunması Farklıdır
Aşırı düşük teklif sürecinde iki farklı ret durumu ortaya çıkabilir. Birinci durumda istekli, verilen süre içinde herhangi bir açıklama sunmamıştır. İkinci durumda ise açıklama sunulmuş ancak içerik veya belge yönünden yeterli görülmemiştir.
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| Açıklama sunulmadı | İstekli verilen süre içinde açıklama yapmadığı için teklifi reddedilir. |
| Açıklama geç sunuldu | Süre şartı yerine getirilmediği için açıklama değerlendirmeye alınmayabilir. |
| Açıklama eksik sunuldu | Önemli teklif bileşenlerinden biri açıklanmadıysa teklif reddedilebilir. |
| Açıklama belgelendirilemedi | Maliyet hesabı bulunsa bile uygun tevsik edici belge yoksa açıklama yeterli görülmeyebilir. |
| Açıklama dokümana aykırı | Teknik şartname, analiz formatı veya idarenin belirlediği koşullarla uyuşmayan açıklama reddedilebilir. |
Şikâyet başvurusu hazırlanırken ret işleminin hangi gruba girdiği doğru belirlenmelidir. Süre geçirildiği halde açıklamanın içerik olarak yeterli olduğunu savunmak, asıl ret nedenini karşılamaz.
Yapım İhalelerinde Açıklama Neden Reddedilebilir?
Yapım işi ihalelerinde aşırı düşük teklif açıklamaları çoğunlukla analizler, analiz girdileri, rayiçler, miktarlar ve tevsik edici belgeler üzerinden değerlendirilir. İdare tarafından gönderilen analiz formatından farklı bir yapı kullanılması veya maliyetlerin teklif bedeliyle uyumsuz olması ret nedeni olabilir.
Yapım işlerinde sık karşılaşılan ret gerekçeleri şunlardır:
- Açıklama istenen iş kalemlerinden birine ilişkin analiz sunulmaması
- İdarenin analiz formatındaki miktarların değiştirilmesi
- Analiz girdilerinin teknik şartnameye uygun olmaması
- İşçilik fiyatlarının yürürlükteki asgari maliyetin altında hesaplanması
- Toplam analiz tutarının teklif edilen birim fiyatı aşması
- Nakliye mesafesi veya miktarının belgesiz biçimde değiştirilmesi
- Fiyat tekliflerinde gerekli meslek mensubu beyanının bulunmaması
- Makine ve ekipman maliyetlerinin uygun yöntemle açıklanmaması
- Sunulan proforma veya fiyat teklifinin açıklanan girdiyle ilgili olmaması
- Aritmetik hata nedeniyle analiz toplamının yanlış oluşması
Örneğin idare analiz formatında nakliye mesafesini 15 kilometre olarak belirtmişken isteklinin hiçbir dayanak sunmadan 5 kilometre üzerinden maliyet hesaplaması açıklamanın reddedilmesine neden olabilir.
Hizmet Alımlarında Hangi Eksiklikler Ret Nedeni Olabilir?
Hizmet alımı ihalelerinde ret nedenleri işin niteliğine göre değişebilir. Araç kiralama, yemek, öğrenci taşıma, bakım veya mühendislik hizmetlerinde açıklanması gereken maliyet bileşenleri birbirinden farklıdır.
Hizmet alımlarında karşılaşılan başlıca sorunlar şunlardır:
- İdarenin belirlediği önemli teklif bileşenlerinden birinin açıklanmaması
- Personel ücretlerinin eksik veya hatalı hesaplanması
- Akaryakıt tüketiminin teknik özelliklerle uyumlu olmaması
- Araç bakım, sigorta ve vergi giderlerinin hesaba katılmaması
- Yemek hizmetinde ana girdi ve işçilik oranlarının uygun olmaması
- Fiyat teklifinin gerekli satış veya maliyet kayıtlarına dayanmaması
- Sözleşme ve genel giderlerin hesaplamada dikkate alınmaması
- Kısmi teklif verilen ihalede farklı bölümlerin maliyetlerinin karıştırılması
- Açıklanan hizmet süresiyle ihale dokümanındaki sürenin uyuşmaması
- Toplam maliyetin teklif tutarını aşması
Hizmet alımında teklifin sınır değer altında olup olmadığını kontrol etmek için Hizmet Sınır Değer Hesaplama sayfası kullanılabilir. Ancak sınır değerin doğru hesaplanması, açıklamanın otomatik olarak yeterli kabul edileceği anlamına gelmez.
Fiyat Tekliflerindeki Şekil Eksiklikleri Önemlidir
Aşırı düşük teklif açıklamasında üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri kullanılabilir. Ancak fiyat teklifinin yalnızca kağıt üzerinde bir rakam içermesi yeterli değildir. Belgenin mevzuatta aranan şekil ve kayıt koşullarını taşıması gerekir.
Fiyat teklifleri incelenirken şu alanlar kontrol edilmelidir:
- Teklifi veren firmanın unvanı ve iletişim bilgileri
- Teklife konu mal veya hizmetin açık tanımı
- Birim fiyat, miktar ve toplam tutar
- Belgenin düzenlenme tarihi
- İmza ve kaşe bilgileri
- Meslek mensubuna ait gerekli beyan ve bilgiler
- Fiyatın ilgili maliyet veya satış kayıtlarına dayanması
- Teklifi veren firmanın faaliyet alanıyla belgenin konusu arasındaki uyum
Fiyat teklifinin açıklanan maliyet kalemiyle doğrudan ilişkili olmaması veya gerekli meslek mensubu beyanının bulunmaması halinde açıklama yetersiz görülebilir.
Hesaplamanın Teklif Bedeliyle Uyumlu Olması Gerekir
Açıklanan bütün giderlerin toplamı, isteklinin teklif ettiği bedelle uyumlu olmalıdır. Maliyet kalemlerinin tek tek belgelenmiş olması, toplam hesap teklif bedelini aşıyorsa açıklamayı yeterli hale getirmez.
Kontrol sırasında aşağıdaki toplamlar karşılaştırılmalıdır:
- Malzeme maliyetleri
- İşçilik maliyetleri
- Makine ve ekipman giderleri
- Nakliye giderleri
- Vergi, sigorta ve bakım giderleri
- Sözleşme ve genel giderler
- Varsa kâr tutarı
- Toplam teklif bedeli
Örneğin teklif bedeli 10.000.000 TL iken açıklanan zorunlu giderlerin toplamı 10.250.000 TL oluyorsa teklifin bu maliyetlerle gerçekleştirilebileceği gösterilememiş olur.
Tek Bir Eksiklik Bütün Açıklamayı Etkileyebilir
Aşırı düşük teklif açıklaması birbiriyle bağlantılı birçok belgeden oluşabilir. Önemli teklif bileşenlerinden yalnızca birinin açıklanmaması veya uygun belgeyle desteklenmemesi, açıklamanın tamamının yetersiz görülmesine yol açabilir.
Örneğin araç kiralama hizmetinde araç maliyeti ve bakım giderleri açıklanmış ancak akaryakıt maliyeti hiç gösterilmemiş olabilir. Akaryakıt idare tarafından önemli teklif bileşeni olarak belirlenmişse diğer belgelerin eksiksiz olması bu eksikliği ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle ret kararından sonra yalnızca idarenin ilk belirttiği belge değil, açıklama dosyasının tamamı yeniden kontrol edilmelidir. Şikâyet sürecinde başka bir eksiklik tespit edilmesi ihtimali de dikkate alınmalıdır.
Ret Kararından Sonra Yeni Belge Sunulabilir mi?
Aşırı düşük teklif açıklamasının değerlendirilmesi, kural olarak idare tarafından verilen süre içinde sunulan bilgi ve belgeler üzerinden yapılır. Ret kararından sonra daha önce sunulmayan yeni bir fiyat teklifi, analiz veya maliyet belgesinin doğrudan dosyaya eklenmesi her durumda mümkün değildir.
İstekli, şikâyet başvurusunda idarenin mevcut belgeleri yanlış değerlendirdiğini savunabilir. Ancak başlangıçta hiç sunulmayan temel bir belgenin daha sonra tamamlanması ile mevcut belgenin hatalı yorumlandığının ileri sürülmesi aynı durum değildir.
Şikâyet başvurusunda şu ayrım yapılmalıdır:
- Belge süresi içinde sunuldu ancak idare yanlış değerlendirdi.
- Belge sunuldu fakat karar gerekçesinde dikkate alınmadı.
- Belge talep yazısında istenmeyen bir konuya ilişkindir.
- İdarenin açıklama isteme yazısı belirsiz veya hatalıdır.
- Gerekli belge açıklama dosyasında hiç bulunmamaktadır.
Başvurunun dayanağı, mevcut dosyanın mevzuata uygun olduğunu göstermek olmalıdır. Eksik açıklamayı başvuru aşamasında yeniden oluşturmak çoğu durumda aynı hukuki sonucu sağlamaz.
Açıklama İsteme Yazısı Hatalıysa Süreç Değişebilir
Bazı durumlarda sorun isteklinin açıklamasından değil, idarenin gönderdiği sorgulama yazısından kaynaklanabilir. Önemli teklif bileşenlerinin açıkça belirtilmemesi, analiz formatlarının gönderilmemesi veya bütün isteklilerden aynı unsurların istenmemesi değerlendirme sürecini etkileyebilir.
Açıklama isteme yazısında şu sorunlar bulunabilir:
- Açıklanacak maliyet bileşenleri açıkça belirtilmemiştir.
- İsteklilere farklı kapsamda sorgulama yapılmıştır.
- Analiz formatında miktar veya birim hatası bulunmaktadır.
- Açıklama için yeterli süre verilmemiştir.
- İhale dokümanında bulunmayan yeni bir koşul getirilmiştir.
- Kısımlı ihalede yanlış bölüme ait bileşenler sorulmuştur.
Bu tür bir aykırılık tespit edilirse yalnızca isteklinin teklifinin yeniden değerlendirilmesi yerine aşırı düşük teklif sorgulamasının mevzuata uygun biçimde yenilenmesi gerekebilir.
Kesinleşen İhale Kararı Ayrıntılı İncelenmelidir
Aşırı düşük teklif açıklamasının reddedildiği genellikle kesinleşen ihale kararıyla öğrenilir. Başvuru süresinin kaçırılmaması için kararın EKAP üzerinden bildirildiği tarih kaydedilmelidir.
Karar incelenirken aşağıdaki bilgiler not edilmelidir:
- Kararın bildirim tarihi
- Teklifin reddedilme gerekçesi
- Atıf yapılan mevzuat maddeleri
- Uygun bulunmayan belge veya hesaplamalar
- İhalenin üzerinde bırakıldığı istekli
- Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif
- Başvuru yolu ve süresi
Ret gerekçesi ile sunulan açıklama dosyası yan yana karşılaştırılmalıdır. İdarenin bulunmadığını belirttiği bir belge dosyada mevcutsa belgenin hangi sayfada bulunduğu ve hangi maliyeti açıkladığı açık şekilde tespit edilmelidir.
İdareye Şikâyet Başvurusu Yapılabilir
Aşırı düşük teklif açıklamasının haksız biçimde reddedildiğini düşünen istekli, öncelikle ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusunda bulunabilir. Başvuru süresi ihale usulüne göre değişebilir.
| İhale usulü | İdareye şikâyet süresi |
|---|---|
| 4734 sayılı Kanun’un 21/b veya 21/c kapsamındaki ihaleler | İşlemin farkına varıldığı tarihi izleyen günden itibaren 5 gün |
| Diğer ihale usulleri | İşlemin farkına varıldığı tarihi izleyen günden itibaren 10 gün |
Bu süreler iş günü değil, gün olarak uygulanır. Tatil günleri de süreye dahil edilir. Sürenin son günü tatil gününe denk gelirse başvuru süresi takip eden ilk iş gününün çalışma saati sonunda tamamlanır.
Başvuru süresinin başlangıcında genellikle kesinleşen ihale kararının bildirildiği tarih önem taşır. Ancak somut ihale sürecinde hukuka aykırı işlemin daha önce öğrenilmiş olması halinde süre başlangıcı ayrıca değerlendirilmelidir.
Şikâyet Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?
Şikâyet dilekçesi yalnızca “Açıklamamız uygundur” ifadesinden oluşmamalıdır. İdarenin her ret gerekçesine ayrı ve somut cevap verilmelidir.
Başvuruda şu düzen kullanılabilir:
- İhale ve kısım bilgileri belirtilir.
- Açıklama talebinin ve teslimin tarihleri yazılır.
- İdarenin ret gerekçesi aynen veya özet olarak aktarılır.
- Ret gerekçesinin neden hatalı olduğu açıklanır.
- İlgili belge ve hesaplamanın dosyadaki yeri gösterilir.
- Dayanılan mevzuat düzenlemeleri belirtilir.
- Talep edilen düzeltici işlem açıkça yazılır.
Örneğin idare bir fiyat teklifinde meslek mensubu beyanı bulunmadığını belirtmişse başvuruda söz konusu beyanın belgenin hangi bölümünde yer aldığı gösterilmelidir. Başvuruya ilgisiz belgeler eklemek yerine ret gerekçesini doğrudan karşılayan kanıtlar sunulmalıdır.
İdarenin Kararından Sonra Kuruma Başvuru Gündeme Gelebilir
İdare şikâyet başvurusu üzerine gerekçeli bir karar alır. Başvurunun reddedilmesi, süresi içinde karar verilmemesi veya alınan kararın yeterli bulunmaması halinde Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapılabilir.
Kuruma itirazen şikâyet süresi genel olarak idarenin şikâyet kararının bildirildiği tarihi veya karar verilmesi gereken sürenin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren on gündür. İptal kararlarına ilişkin bazı başvurularda farklı süreler uygulanabilir.
İtirazen şikâyet başvurusu yapılırken şu konular kontrol edilmelidir:
- İdareye usulüne uygun şikâyet başvurusu yapıldı mı?
- İtirazen şikâyet süresi devam ediyor mu?
- Başvuru bedeli doğru yatırıldı mı?
- Yetki belgeleri güncel mi?
- İdareye sunulmayan yeni bir iddia ileri sürülüyor mu?
- Dilekçede ihale ve başvuru bilgileri eksiksiz mi?
Başvuru Süresi Hesaplanırken Yapılan Hatalar
| Hatalı yaklaşım | Doğru kontrol |
|---|---|
| Sürenin yalnızca iş günleri üzerinden hesaplanması | Şikâyet sürelerinde tatil günlerinin de hesaba dahil edilmesi |
| Kararın açıldığı günün esas alınması | EKAP bildirim ve tebliğ tarihinin kontrol edilmesi |
| Her ihalede 10 gün bulunduğunun düşünülmesi | 21/b ve 21/c kapsamındaki ihalelerde 5 günlük sürenin kontrol edilmesi |
| İdarenin karar vermesinin sınırsız beklenmesi | İdarenin karar süresi dolduğunda itirazen şikâyet süresinin takip edilmesi |
| Son gün posta ile göndermenin yeterli görülmesi | Başvurunun süresi içinde yetkili merci kayıtlarına ulaşmasının sağlanması |
Başvuru Yapmadan Önce Teknik Dosya Yeniden İncelenmelidir
Şikâyet kararı yalnızca hukuk veya ihale birimi tarafından hazırlanmamalıdır. Açıklamanın teknik ve mali içeriğine göre şirket içindeki ilgili uzmanların da dosyayı incelemesi gerekir.
İncelemeye katılması gerekebilecek kişiler şunlardır:
- İhale ve teklif hazırlama sorumlusu
- Teknik birim yetkilisi
- Maliyet ve yaklaşık maliyet uzmanı
- Mali müşavir veya yeminli mali müşavir
- Hukuk danışmanı
- Fiyat teklifi alınan tedarikçiler
- Proje veya saha sorumluları
Örneğin ret gerekçesi akaryakıt tüketim hesabıyla ilgiliyse yalnızca hukuki açıklama yapmak yeterli olmayabilir. Araç teknik verileri, çalışma mesafesi ve tüketim hesabı birlikte incelenmelidir.
Başvuru Yapılması İhale Sürecini Otomatik Olarak Durdurur mu?
Şikâyet başvurusu yapıldığında ihale sürecindeki sözleşme imzalama koşulları ve bekleme süreleri ayrıca değerlendirilir. Ancak firmanın yalnızca başvuru hazırlaması veya idareye bilgi talebi göndermesi bütün işlemlerin otomatik olarak durduğu anlamına gelmez.
Başvurunun usulüne uygun yapılması, süresinde kayda alınması ve ilgili ihale sürecinde sözleşmenin imzalanmasına ilişkin kuralların takip edilmesi gerekir. Firma, başvuru yaptığına ilişkin kayıt ve belgeleri saklamalıdır.
Ret Kararı Hangi Durumlarda Kaldırılabilir?
İdare veya Kamu İhale Kurumu incelemesi sonucunda ret işleminin hatalı olduğu tespit edilirse düzeltici işlem belirlenebilir. Somut olayın niteliğine göre farklı kararlar ortaya çıkabilir:
- İsteklinin açıklaması yeniden değerlendirilebilir.
- Teklif tekrar geçerli teklifler arasına alınabilir.
- Aşırı düşük teklif sorgulaması yeniden yapılabilir.
- Hatalı analiz formatları düzeltilerek tekrar açıklama istenebilir.
- İhale komisyonu kararı yeniden oluşturulabilir.
- İhale işlemleri belirli bir aşamadan itibaren yenilenebilir.
Her başvuru sonucunda teklifin doğrudan kabul edilmesi gerekmez. Bazen tespit edilen hata, açıklamanın yeniden değerlendirilmesini veya bütün ilgili isteklilerden tekrar açıklama istenmesini gerektirebilir.
Başka Bir İsteklinin Kabul Edilen Açıklamasına İtiraz Edilebilir mi?
İhale üzerinde bırakılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığı düşünülüyorsa diğer istekliler de kesinleşen ihale kararından sonra başvuru yollarını kullanabilir.
Bu tür bir başvuruda genel şüpheler yerine somut iddialar ileri sürülmelidir. Örneğin açıklanan aracın teknik şartnameyi karşılamadığı, işçilik hesabının eksik olduğu veya fiyat teklifinin gerekli şartları taşımadığı açık biçimde ortaya konulmalıdır.
Başka bir isteklinin belgelerinin tamamı başvuru sahibinde bulunmayabilir. Bununla birlikte ihale dokümanı, karar gerekçesi, teklif tutarı ve erişilebilen bilgiler üzerinden somut aykırılıklar belirtilebilir.
Ret Kararı Sonrası Kontrol Listesi
- Kesinleşen ihale kararının bildirim tarihi kaydedildi mi?
- Ret gerekçeleri ayrı ayrı listelendi mi?
- Açıklama isteme yazısı yeniden incelendi mi?
- İstenen bütün önemli teklif bileşenleri belirlendi mi?
- Ret gerekçesinde belirtilen belgeler dosyada mevcut mu?
- Hesaplamalar teklif bedeliyle yeniden karşılaştırıldı mı?
- İdarenin analiz formatına uyulmuş mu?
- Fiyat tekliflerinin şekil şartları kontrol edildi mi?
- Şikâyet süresi doğru hesaplandı mı?
- İhale usulüne göre 5 veya 10 günlük süre belirlendi mi?
- Başvuruda talep edilecek düzeltici işlem yazıldı mı?
- Başvuru ve ekleri gönderilmeden önce kontrol edildi mi?
Teklifin Sınır Değerle İlişkisi Yeniden Kontrol Edilmelidir
Aşırı düşük teklif sürecinin başlangıcında hesaplanan sınır değerin doğru olması gerekir. Yaklaşık maliyet, teklif listesi, geçerli teklifler veya katsayı hatalıysa açıklama istenen istekliler de yanlış belirlenmiş olabilir.
Yapım işi ihalelerinde sınır değer ve teklif karşılaştırması için Sınır Değer Hesabı aracı kullanılabilir. Hesaplama yeniden yapılırken ihale komisyonunun kullandığı yaklaşık maliyet, teklif listesi ve N katsayısı kontrol edilmelidir.
Hizmet alımlarında ise ilan veya duyuru tarihi, hizmet türü ve R katsayısı birlikte incelenmelidir. Hesaplama sonucu idarenin belirlediği sınır değerden farklı çıkıyorsa açıklamanın reddedilme gerekçesinden önce sınır değer hesabının dayanakları karşılaştırılmalıdır.
Aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesinden sonra hızlı hareket etmek önemlidir. Ret gerekçesinin teknik, mali ve hukuki yönleri birlikte incelenmeli; süre devam ediyorsa başvuru somut belge ve hesaplamalara dayandırılmalıdır.
Başvurunun yalnızca teklifin düşük olmadığını savunması yeterli değildir. Açıklamanın neden mevzuata, ihale dokümanına ve sorgulama yazısına uygun olduğu her ret gerekçesi bakımından ayrı şekilde ortaya konulmalıdır.