Yapım ihalelerinde yaklaşık maliyetin yüzde 40 ve yüzde 120 sınırlarının ne anlama geldiğini, hangi tekliflerin hesaba katıldığını öğrenin.
Yaklaşık Maliyetin Yüzde 40’ı ve Yüzde 120’si Ne Anlama Gelir?
Yapım işi ihalelerinde sınır değer hesaplanırken en sık karşılaşılan ifadelerden biri, yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ile yüzde 120’si arasındaki tekliflerin dikkate alınmasıdır. Bu oranlar, sınır değer hesabının ilk aşamasında kullanılacak tekliflerin belirlenmesini sağlayan matematiksel sınırları ifade eder.
Yüzde 40 ve yüzde 120 oranları, bir teklifin doğrudan geçerli veya geçersiz olduğuna karar vermek için kullanılmaz. Bu oranların temel işlevi, geçerli teklifler arasından sınır değer formülünün ortalama ve standart sapma hesaplamasına katılacak teklifleri seçmektir.
Dolayısıyla yaklaşık maliyetin yüzde 40’ından düşük veya yüzde 120’sinden yüksek bir teklifin hesaplamaya alınmaması, söz konusu teklifin yalnızca bu nedenle ihale dışı bırakıldığı anlamına gelmez. Tekliflerin hukuki geçerliliği ile sınır değer hesabındaki matematiksel etkisi birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Yaklaşık Maliyet Neden Referans Alınır?
Yaklaşık maliyet, ihale konusu yapım işinin idare tarafından öngörülen toplam maliyetini gösterir. İş kalemleri, miktarlar, birim fiyatlar, piyasa koşulları ve ilgili maliyet bileşenleri dikkate alınarak ihale öncesinde hazırlanır.
Sınır değer hesabında yaklaşık maliyetin referans alınmasının nedeni, sunulan tekliflerin ihale konusu işin tahmini maliyetiyle karşılaştırılabilmesini sağlamaktır. Böylece yaklaşık maliyete göre olağan dışı derecede düşük veya yüksek kalan tekliflerin ilk ortalama üzerindeki etkisi sınırlandırılır.
Örneğin çok düşük bir teklif doğrudan ortalamaya eklendiğinde tekliflerin aritmetik ortalamasını aşağı çekebilir. Benzer şekilde yaklaşık maliyetin oldukça üzerinde kalan bir teklif de ortalamayı yükseltebilir. Yüzde 40 ve yüzde 120 sınırları, hesaplamanın bu tür uç değerlerden aşırı ölçüde etkilenmesini önleyen ilk filtreyi oluşturur.
Yaklaşık Maliyetin Yüzde 40’ı Nasıl Hesaplanır?
Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı, yaklaşık maliyet tutarının 0,40 ile çarpılmasıyla bulunur. Ortaya çıkan tutar, yapım işi sınır değer hesabında kullanılan ilk teklif aralığının alt sınırıdır.
Hesaplama şu şekilde gösterilebilir:
Alt sınır = Yaklaşık maliyet × 0,40
Yaklaşık maliyetin 10.000.000 TL olduğu bir yapım işi ihalesinde yüzde 40 tutarı şu şekilde hesaplanır:
10.000.000 TL × 0,40 = 4.000.000 TL
Bu örnekte 4.000.000 TL’nin altında kalan geçerli teklifler, sınır değer hesabındaki ilk aritmetik ortalamaya dahil edilmez. Ancak 4.000.000 TL’ye eşit bir teklif, diğer koşulları da sağlaması halinde hesaplamaya katılabilir.
Yaklaşık Maliyetin Yüzde 120’si Nasıl Hesaplanır?
Yaklaşık maliyetin yüzde 120’si, yaklaşık maliyet tutarının 1,20 ile çarpılmasıyla hesaplanır. Bu tutar, sınır değer hesabının ilk aşamasında dikkate alınacak teklif aralığının üst sınırını oluşturur.
Hesaplama şu şekildedir:
Üst sınır = Yaklaşık maliyet × 1,20
Yaklaşık maliyetin 10.000.000 TL olduğu aynı ihalede yüzde 120 tutarı şöyle bulunur:
10.000.000 TL × 1,20 = 12.000.000 TL
Bu durumda 12.000.000 TL’nin üzerinde kalan teklifler ilk aritmetik ortalamaya alınmaz. Teklif tutarı tam olarak 12.000.000 TL olan bir teklif ise yüzde 120’nin üzerinde olmadığı için hesaplama aralığında kabul edilir.
Yüzde 40 ile Yüzde 120 Arasındaki Teklifler Nasıl Belirlenir?
Yaklaşık maliyetin yüzde 40 ve yüzde 120 tutarları hesaplandıktan sonra geçerli teklifler bu iki sınırla karşılaştırılır. Alt sınırdan düşük ve üst sınırdan yüksek teklifler ilk ortalama hesabının dışında bırakılır.
Yaklaşık maliyetin 10.000.000 TL olduğu bir ihalede tekliflerin değerlendirilmesi aşağıdaki şekilde yapılabilir:
| Teklif Tutarı | Yaklaşık Maliyete Oranı | İlk Ortalama Hesabındaki Durumu |
|---|---|---|
| 3.800.000 TL | Yüzde 38 | Hesaplamaya dahil edilmez |
| 4.000.000 TL | Yüzde 40 | Hesaplamaya dahil edilir |
| 6.500.000 TL | Yüzde 65 | Hesaplamaya dahil edilir |
| 10.500.000 TL | Yüzde 105 | Hesaplamaya dahil edilir |
| 12.000.000 TL | Yüzde 120 | Hesaplamaya dahil edilir |
| 12.300.000 TL | Yüzde 123 | Hesaplamaya dahil edilmez |
Tabloda görüldüğü gibi yüzde 40 ve yüzde 120 oranlarına eşit olan teklifler aralığın dışında değildir. Hesaplamanın dışında kalan teklifler, yüzde 40’ın altında veya yüzde 120’nin üzerinde bulunan tekliflerdir.
Bu Aralığın Dışındaki Teklifler Geçersiz Sayılır mı?
Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ından düşük ya da yüzde 120’sinden yüksek bir teklifin sınır değer hesabına dahil edilmemesi, teklifin otomatik olarak geçersiz olduğu anlamına gelmez. Burada yapılan işlem, sınır değer formülünde kullanılacak veri grubunun belirlenmesidir.
Bir teklifin geçerliliği; teklif mektubu, geçici teminat, yeterlik bilgileri, ihale dokümanındaki şartlar ve diğer mevzuat hükümleri kapsamında değerlendirilir. Fiyatın yüzde 40–120 aralığının dışında kalması ise sınır değer hesabındaki matematiksel süreci ilgilendirir.
Örneğin yaklaşık maliyetin yüzde 125’i tutarında teklif veren bir istekli, diğer koşulları sağlamış olsa bile bu teklif ilk ortalama hesabına dahil edilmez. Bununla birlikte teklifin ihale sürecindeki nihai durumu, yalnızca yüzde 120 sınırına bakılarak belirlenemez.
Yüzde 40 Sınırı, Sınır Değer İçin Asgari Tutar mıdır?
Yapım işi ihalelerinde yüzde 40 oranı yalnızca ilk teklif filtresinin alt sınırı değildir. Aynı zamanda sınır değer hesabında uygulanabilecek asgari seviyeyi de ifade eder.
Yapılan hesaplama sonucunda bulunan sınır değer, yaklaşık maliyetin yüzde 40’ından daha düşük çıkarsa sınır değer yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı olarak kabul edilir. Böylece hesaplanan sınır değerin belirli bir seviyenin altına düşmesi engellenir.
Yaklaşık maliyeti 20.000.000 TL olan bir ihalede yüzde 40 tutarı 8.000.000 TL’dir. Formül sonucunda sınır değerin 7.700.000 TL çıkması halinde uygulanacak sınır değer 7.700.000 TL değil, 8.000.000 TL olur.
Bu kural nedeniyle yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı, yapım işi sınır değer hesabında hem tekliflerin seçilmesinde hem de nihai sınır değerin alt seviyesinin belirlenmesinde önemli bir role sahiptir.
İlk Ortalama Hesabı Nasıl Yapılır?
Yüzde 40 ile yüzde 120 arasında kalan geçerli teklifler belirlendikten sonra bu tekliflerin aritmetik ortalaması hesaplanır. Bu değer, sınır değer formülünün ilk ortalama aşamasını oluşturur ve genellikle birinci teklif ortalaması olarak ifade edilir.
Örneğin yaklaşık maliyeti 10.000.000 TL olan bir ihalede aşağıdaki geçerli tekliflerin bulunduğunu düşünelim:
- 3.500.000 TL
- 4.500.000 TL
- 5.700.000 TL
- 6.800.000 TL
- 8.200.000 TL
- 9.400.000 TL
- 12.500.000 TL
Bu ihalede alt sınır 4.000.000 TL, üst sınır ise 12.000.000 TL’dir. Bu nedenle 3.500.000 TL ve 12.500.000 TL tutarındaki teklifler ilk ortalama hesabına alınmaz.
İlk aritmetik ortalama, geriye kalan 4.500.000 TL, 5.700.000 TL, 6.800.000 TL, 8.200.000 TL ve 9.400.000 TL tutarındaki teklifler kullanılarak hesaplanır.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, yüzde 40–120 filtresinin sınır değer hesabını tek başına tamamlamadığıdır. Bu aşama, daha sonra yapılacak standart sapma ve ikinci ortalama hesaplamaları için kullanılacak teklif grubunu oluşturur.
Standart Sapma Hesabında Yüzde 40–120 Aralığının Etkisi
İlk aritmetik ortalama belirlendikten sonra hesaplamaya katılan tekliflerin standart sapması bulunur. Standart sapma, tekliflerin ortalama çevresinde ne kadar dağıldığını gösterir.
İlk ortalamadan standart sapma çıkarılarak yeni bir alt sınır, ilk ortalamaya standart sapma eklenerek yeni bir üst sınır oluşturulur. Bu yeni aralığın içinde kalan teklifler kullanılarak ikinci aritmetik ortalama hesaplanır.
Bu nedenle yüzde 40 ile yüzde 120 arasında kalan her teklif, nihai sınır değer formülündeki ikinci ortalamaya mutlaka dahil olacak diye bir kural yoktur. Bir teklif ilk filtreyi geçmesine rağmen standart sapma sonucunda oluşan yeni aralığın dışında kalabilir.
Hesaplama süreci genel olarak şu sırayla ilerler:
- Yaklaşık maliyet belirlenir.
- Hesaplamada kullanılacak geçerli teklifler tespit edilir.
- Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ve yüzde 120’si hesaplanır.
- Bu aralıkta kalan tekliflerin ilk aritmetik ortalaması bulunur.
- Tekliflerin standart sapması hesaplanır.
- Standart sapmaya göre ikinci teklif aralığı oluşturulur.
- İkinci aralıkta kalan tekliflerin ortalaması hesaplanır.
- Yaklaşık maliyet, ikinci ortalama ve N katsayısı kullanılarak sınır değer bulunur.
Yüzde 40–120 Aralığında Tek Teklif Bulunursa Ne Olur?
Bazı ihalelerde yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ile yüzde 120’si arasında yalnızca bir geçerli teklif bulunabilir. Böyle bir durumda ortalama ve standart sapma hesabında kullanılabilecek birden fazla teklif bulunmadığından özel hesaplama kuralı uygulanır.
Aralıkta yalnızca bir geçerli teklif bulunması halinde ikinci teklif ortalaması bu tek teklifin tutarına eşit kabul edilir. Sınır değer hesabı, ilgili teklif tutarı ve diğer hesaplama verileri kullanılarak devam eder.
Örneğin yaklaşık maliyeti 5.000.000 TL olan bir ihalede alt sınır 2.000.000 TL, üst sınır ise 6.000.000 TL olur. Geçerli teklifler arasında bu aralıkta yalnızca 3.750.000 TL tutarında bir teklif bulunuyorsa ikinci teklif ortalaması 3.750.000 TL olarak alınır.
Yüzde 40–120 Aralığında Hiç Teklif Bulunmazsa Ne Olur?
Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ile yüzde 120’si arasında geçerli teklif bulunmaması halinde aritmetik ortalama ve standart sapma hesaplaması yapılamaz. Bu durumda sınır değer doğrudan yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı olarak belirlenir.
Yaklaşık maliyeti 15.000.000 TL olan bir ihalede yüzde 40 tutarı 6.000.000 TL’dir. Geçerli tekliflerin tamamı 6.000.000 TL’nin altında veya 18.000.000 TL’nin üzerinde kalıyorsa sınır değer 6.000.000 TL olarak kabul edilir.
Bu özel durum, yüzde 40 oranının yapım işi sınır değer hesabındaki koruyucu alt sınır niteliğini bir kez daha gösterir.
Yüzde 120’nin Üzerindeki Teklif Neden Ortalamaya Alınmaz?
Yaklaşık maliyetin çok üzerinde kalan teklifler, diğer tekliflere göre önemli ölçüde yüksek olabilir. Bu tekliflerin ilk aritmetik ortalamaya dahil edilmesi, ortalama değerini yukarı yönlü etkileyerek sınır değer hesabında yanıltıcı bir sonuç oluşturabilir.
Yüzde 120 üst sınırı, yaklaşık maliyetten belirli ölçüde yüksek olan tekliflere hesaplama içinde yer verirken çok yüksek tekliflerin ilk ortalama üzerindeki etkisini sınırlar.
Örneğin yaklaşık maliyeti 8.000.000 TL olan bir ihalede yüzde 120 tutarı 9.600.000 TL’dir. 9.500.000 TL tutarındaki geçerli bir teklif ilk hesaplamaya katılabilirken 10.200.000 TL tutarındaki teklif ilk ortalamanın dışında bırakılır.
Bu ayrım yapılırken teklifin ihale bakımından geçerli olup olmadığı ile sınır değer hesabında kullanılıp kullanılmadığı birbirine karıştırılmamalıdır.
Yüzde 40’ın Altındaki Teklif Neden Ortalamaya Alınmaz?
Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ından daha düşük teklifler, ihale konusu işin tahmini maliyetine göre oldukça düşük seviyede kalır. Bu tür tekliflerin doğrudan ortalamaya dahil edilmesi, ilk teklif ortalamasını ve buna bağlı olarak sınır değeri aşağı çekebilir.
Bu nedenle yüzde 40’ın altındaki teklifler ilk ortalama hesabında kullanılmaz. Ancak bu durum, söz konusu tekliflerin sınır değerin altında kalıp kalmadığına ilişkin değerlendirmeden farklıdır.
Sınır değer hesaplandıktan sonra tekliflerin sınır değerle karşılaştırılması ayrı bir aşamada gerçekleştirilir. Teklifin aşırı düşük teklif kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, hesaplanan sınır değer ve ihale dokümanındaki düzenlemeler doğrultusunda belirlenir.
Yüzde 40 ve Yüzde 120 Oranları Hizmet Alımlarında da Kullanılır mı?
Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ile yüzde 120’si arasındaki tekliflerin kullanıldığı yöntem, yapım işi ihalelerindeki sınır değer hesabına ilişkindir. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde aynı teklif aralığı kullanılmaz.
Hizmet alımı sınır değer hesaplarında yaklaşık maliyetin yüzde 60’ından düşük ve yaklaşık maliyetin üzerinde kalan tekliflerin formüldeki durumu farklı kurallara göre değerlendirilir. Ayrıca hizmet alımlarında işin türüne göre R katsayısı kullanılırken yapım işi ihalelerinde N katsayısı esas alınır.
Bu nedenle ihale türü seçilmeden yalnızca teklif tutarları üzerinden hesaplama yapılması doğru değildir. Yapım sınır değer hesabına hizmet alımı oranlarının, hizmet sınır değer hesabına da yapım işi oranlarının uygulanması hatalı sonuç oluşturur.
| İhale Türü | İlk Teklif Filtresi | Kullanılan Katsayı |
|---|---|---|
| Yapım işi ihalesi | Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ile yüzde 120’si | N katsayısı |
| Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı | Yaklaşık maliyetin yüzde 60’ı ile yaklaşık maliyet | R katsayısı |
Kısımlı İhalelerde Yüzde 40 ve Yüzde 120 Nasıl Hesaplanır?
Kısımlı yapım işi ihalelerinde yüzde 40 ve yüzde 120 tutarları, ihalenin toplam yaklaşık maliyeti üzerinden bütün kısımlar için ortak şekilde hesaplanmamalıdır. Her kısmın yaklaşık maliyeti ve o kısma verilen teklifler ayrı değerlendirilmelidir.
Örneğin bir ihalenin birinci kısmının yaklaşık maliyeti 4.000.000 TL, ikinci kısmının yaklaşık maliyeti 7.000.000 TL ise her iki kısım için farklı alt ve üst sınırlar oluşur.
| Kısım | Yaklaşık Maliyet | Yüzde 40 Alt Sınırı | Yüzde 120 Üst Sınırı |
|---|---|---|---|
| Birinci kısım | 4.000.000 TL | 1.600.000 TL | 4.800.000 TL |
| İkinci kısım | 7.000.000 TL | 2.800.000 TL | 8.400.000 TL |
Bir firmanın birinci kısımdaki teklifi hesaplama aralığında bulunurken ikinci kısımdaki teklifi ilgili kısmın yüzde 40 sınırının altında kalabilir. Bu nedenle tekliflerin ve yaklaşık maliyetlerin kısım bazında eşleştirilmesi gerekir.
Yüzde 40–120 Hesabında Yapılan Yaygın Hatalar
Oranların hesaplanması matematiksel olarak kolay görünse de tekliflerin seçimi sırasında yapılan küçük hatalar sınır değeri değiştirebilir. Özellikle teklif sayısının fazla olduğu veya kısımlı olarak gerçekleştirilen ihalelerde verilerin dikkatli kontrol edilmesi gerekir.
Uygulamada karşılaşılan yaygın hatalar şunlardır:
- Yüzde 40 tutarına eşit teklifin hesaplama dışında bırakılması
- Yüzde 120 tutarına eşit teklifin üst sınırı aştığının düşünülmesi
- Aralık dışında kalan tekliflerin doğrudan geçersiz teklif olarak kabul edilmesi
- Geçerli olmayan tekliflerin yalnızca fiyat aralığına uyduğu için hesaplamaya eklenmesi
- Kısımlı ihalelerde toplam yaklaşık maliyet üzerinden oran hesaplanması
- Hizmet alımlarındaki yüzde 60 kuralının yapım işi hesabına uygulanması
- İlk ortalama hesaplandıktan sonra standart sapma aşamasının atlanması
- Hesaplanan sınır değer yüzde 40’ın altında kaldığında alt sınırın uygulanmaması
Online Yapım Sınır Değer Hesaplama Nasıl Kolaylık Sağlar?
Yapım işi sınır değer hesabında yaklaşık maliyetin yüzde 40 ve yüzde 120 tutarlarının belirlenmesi yalnızca başlangıç aşamasıdır. Tekliflerin filtrelenmesi, aritmetik ortalama, standart sapma, ikinci ortalama ve N katsayısı işlemlerinin eksiksiz uygulanması gerekir.
Teklif sayısının fazla olduğu ihalelerde bu işlemlerin manuel yapılması zaman kaybına ve veri giriş hatalarına neden olabilir. Özellikle sınır değerlere yakın tekliflerde küçük bir hesaplama hatası, bir teklifin yanlışlıkla hesaplamaya dahil edilmesine veya dışarıda bırakılmasına yol açabilir.
Sınır Değer Hesabı üzerinden yaklaşık maliyet, N katsayısı ve teklif tutarları girilerek online yapım sınır değer hesaplama işlemi gerçekleştirilebilir. Teklif açma tutanağı bulunan ihalelerde dosya yükleme özelliği kullanılarak teklifler daha hızlı şekilde işlenebilir.
Kısımlı ihalelerde ise yüklenen dosyadan ilgili kısım seçilerek her bölümün yaklaşık maliyeti ve teklifleri ayrı hesaplanabilir. Böylece yüzde 40 ve yüzde 120 aralıklarının farklı kısımlar arasında karıştırılması önlenebilir.
Hesaplama Öncesinde Kontrol Edilmesi Gerekenler
Sınır değer hesabına başlanmadan önce yaklaşık maliyetin, teklif tutarlarının ve ihale türünün doğru girildiğinden emin olunmalıdır. Yüzde 40 ve yüzde 120 oranlarının doğru hesaplanması, ancak kullanılan başlangıç verilerinin doğru olması halinde güvenilir bir sonuç sağlar.
Hesaplama yapılırken özellikle şu noktalar kontrol edilmelidir:
- İhalenin yapım işi ihalesi olduğu doğrulanmalıdır.
- Yaklaşık maliyet tutarı eksiksiz girilmelidir.
- Hesaplamada dikkate alınacak geçerli teklifler doğru belirlenmelidir.
- Yüzde 40 ve yüzde 120 tutarlarına eşit teklifler aralık içerisinde değerlendirilmelidir.
- Kısımlı ihalelerde her kısmın yaklaşık maliyeti ayrı kullanılmalıdır.
- İlk teklif filtresinden sonra standart sapma ve ikinci ortalama aşamaları uygulanmalıdır.
- N katsayısı ihale dokümanındaki düzenlemeye göre seçilmelidir.
Yaklaşık maliyetin yüzde 40’ı ve yüzde 120’si, yapım sınır değer hesabının hangi tekliflerle başlatılacağını belirleyen temel oranlardır. Bu sınırların doğru anlaşılması, hem sınır değerin güvenilir şekilde hesaplanmasını hem de tekliflerin hesaplama içindeki durumunun doğru yorumlanmasını sağlar.