İş artışı, sözleşme bedelinin belirli bir yüzdesine kadar yapılabilir. Anahtar teslimi götürü bedelle ihale edilen yapım işlerinde sınır sözleşme bedelinin yüzde 10’u, birim fiyat teklif alınarak ihale edilen mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde yüzde 20’sidir.
Bu yazı iş artışı oranlarını, artışın hangi koşullarda yapılabileceğini, çözümlü örnekleri ve işin sözleşme bedelinin altında kalması hâlindeki kuralı anlatır. Kural Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24. maddesinde düzenlenir.
İş Artışı Oranları
| Sözleşme türü | İş artışı sınırı |
|---|---|
| Anahtar teslimi götürü bedel yapım işleri | Sözleşme bedelinin %10’una kadar |
| Birim fiyat teklif alınarak ihale edilen yapım işleri | Sözleşme bedelinin %20’sine kadar |
| Birim fiyat teklif alınarak ihale edilen mal ve hizmet alımları | Sözleşme bedelinin %20’sine kadar |
Birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında yüzde 40’a kadar artırmaya yetkilidir.
Kanun, götürü bedelle ihale edilen mal ve hizmet alımları için ayrı bir oran saymaz. Bu tür bir sözleşmede iş artışı söz konusuysa ihale dokümanına ve sözleşmeye bakılmalıdır.
İş Artışı Hangi Koşullarda Yapılabilir?
Kanun iş artışını öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu hâle gelen işlerle sınırlar. Artışa konu işin iki şartı birlikte sağlaması gerekir:
- Sözleşmeye esas proje içinde kalması
- İdareyi külfete sokmadan asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması
Bu şartlarla iş artışı, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılır. Yani artış işi, sözleşmenin fiyat ve koşullarıyla yapılır.
İş Artışı Nasıl Hesaplanır?
Formül: Azami iş artışı tutarı = Sözleşme bedeli × oran
Hesap yaklaşık maliyet veya hakediş toplamı üzerinden değil, sözleşme bedeli üzerinden yapılır.
Çözümlü örnek
Sözleşme bedeli 12.500.000 TL olsun:
| Sözleşme türü | Hesap | Azami iş artışı (TL) | Artışla toplam (TL) |
|---|---|---|---|
| Anahtar teslimi götürü bedel yapım | 12.500.000 × %10 | 1.250.000 | 13.750.000 |
| Birim fiyat yapım, mal veya hizmet | 12.500.000 × %20 | 2.500.000 | 15.000.000 |
| Birim fiyat yapım, oran %40’a artırılmışsa | 12.500.000 × %40 | 5.000.000 | 17.500.000 |
İş Bu Sınırlar İçinde Tamamlanamazsa
İşin bu şartlar içinde tamamlanamayacağı anlaşılırsa artış yapılmaz ve hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. Bu durumda da işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşmeye uygun yerine getirilmesi zorunludur.
İş Eksilişi: Yüzde 80 Kuralı
Aynı madde ters durumu da düzenler. Sözleşme bedelinin yüzde 80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenici işi bitirmek zorundadır.
Bu durumda yükleniciye, gerçek giderleri ve kârı karşılığında, sözleşme bedelinin yüzde 80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki farkın yüzde 5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.
Çözümlü örnek
| Adım | Tutar (TL) |
|---|---|
| Sözleşme bedeli | 12.500.000 |
| Sözleşme bedelinin %80’i | 10.000.000 |
| Sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş | 9.300.000 |
| Fark | 700.000 |
| Farkın %5’i (ödenecek tutar) | 35.000 |
İş Artışı ve Teminat
Kanunun 24. maddesi iş artışına bağlı bir ek kesin teminat öngörmez. Ek kesin teminat, Kanunun 12. maddesine göre fiyat farkı nedeniyle sözleşme bedelinde artış olan işlerde, artış tutarının yüzde 6’sı oranında alınır. Kesin teminatın genel hesabı için kesin teminat rehberine bakabilirsiniz.
Teklif Türünün Önemi
İş artışı oranı, işin hangi teklif türüyle ihale edildiğine bağlıdır. Aynı tutardaki bir yapım işinde götürü bedel sözleşmede sınır yüzde 10, birim fiyat sözleşmede yüzde 20’dir. İki teklif türünün farkı ve sınır değer hesabında hangi tutarın kullanıldığı için birim fiyat ve götürü bedel rehberine bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Oranı yaklaşık maliyete uygulamak: taban sözleşme bedelidir.
- Her yapım işine yüzde 20 uygulamak: anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sınır yüzde 10’dur.
- Proje dışı işi iş artışı saymak: artışa konu işin sözleşmeye esas proje içinde kalması gerekir.
- Süre uzatımını iş artışının parçası sanmak: Kanun artışı “süre hariç” sözleşme hükümleri çerçevesinde tanımlar; süre konusu ayrıca değerlendirilir.
Bu yazı bilgi amaçlıdır. İş artışı kararı idareye aittir; uygulanacak hükümler sözleşme ve ihale dokümanında yer alır.