Yaklaşık maliyet, idarenin ihale onay belgesinden önce yaptığı fiyat araştırmasıyla, KDV hariç olarak hesaplanır. Temel mantık her iş türünde aynıdır: işin miktarları belirlenir, bu miktarlar araştırılan fiyatlarla çarpılır ve iş türüne göre kâr ile giderler eklenir.
Bu yazı yapım, hizmet ve mal alımlarında yaklaşık maliyetin nasıl hesaplandığını, hangi fiyat kaynaklarının kullanıldığını ve hesabın sınır değerle ilişkisini anlatır. Yaklaşık maliyetin ne zaman ve kime açıklandığı ise ayrı bir rehberde ele alınıyor.
Yaklaşık Maliyetin Yasal Tanımı
Kamu İhale Kanunu’nun 9. maddesine göre idare, ihaleden önce her türlü fiyat araştırmasını yaparak katma değer vergisi hariç yaklaşık maliyeti belirler ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterir.
Bu tanımdan üç kural çıkar: hesap ihaleden önce yapılır, KDV hesaba girmez ve her tutarın dayanağı hesap cetvelinde gösterilir.
Yapım İşlerinde Yaklaşık Maliyet
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği hesabı iki aşamada kurar: önce miktarlar, sonra fiyatlar.
1. Miktarların tespiti
Miktarlar arazi ve zemin etüdü, proje, mahal listesi ve metraj listelerine dayanır. Anahtar teslimi götürü bedel işlerde metraj iş kalemi veya iş grubu şeklinde, birim fiyat işlerde iş kalemi şeklinde hazırlanır.
2. Fiyatların tespiti
Yönetmeliğin 10. maddesi fiyat ve rayiçler için beş kaynak sayar:
- İdarenin daha önce yaptığı benzer işlerin sözleşmelerindeki fiyatlar
- Kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyat ve rayiçler
- Meslek odaları, üniversiteler veya benzeri kuruluşlarca yayımlanmış fiyatlar
- Konusunda deneyimli yüklenici ve alt yüklenicilerden alınan maliyetler
- İdarenin piyasa araştırmasına dayalı fiyat tespitleri
İdare bu kaynakların birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmadan kullanabilir. Fiyat araştırmasında fiyatlar KDV hariç istenir.
3. Kâr ve genel gider eklenmesi
Yönetmeliğin 11. maddesine göre miktarlar, kâr ve genel gider içermeyen fiyatlarla çarpılır. Bulunan KDV hariç tutara yüzde 25 yüklenici kârı ve genel gider eklenerek yaklaşık maliyet bulunur.
| Adım | Tutar (TL) |
|---|---|
| Miktar × fiyat toplamı (KDV, kâr ve genel gider hariç) | 8.000.000 |
| %25 yüklenici kârı ve genel gider | 2.000.000 |
| Yaklaşık maliyet | 10.000.000 |
İdarenin yükleniciye vereceği malzeme, araç veya ekipman varsa bunların bedeli yaklaşık maliyete katılmaz. Yaklaşık maliyet güncelliğini kaybederse ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir.
Hizmet Alımlarında Yaklaşık Maliyet
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği de hesabı KDV hariç yapar ama kâr kuralı farklıdır.
- Fiyat kaynakları: kamu kurumlarınca belirlenmiş fiyatlar, idarenin veya diğer idarelerin benzer işlerdeki fiyatları, odaların fiyatları, piyasadan alınan fiyat tekliflerinin aritmetik ortalaması veya bilirkişi görüşü, Bütçe Uygulama Talimatları ve Sağlık Uygulama Tebliği fiyatları.
- Miktar × fiyat toplamına, işin niteliğine göre yüzde 7’yi geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir.
- Kâr hariç genel toplam üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler de eklenir. Kâr tutarının hesap cetvelinde gösterilmesi zorunludur.
| Adım | Tutar (TL) |
|---|---|
| Miktar × fiyat genel toplamı (KDV hariç) | 4.000.000 |
| Yüklenici kârı (örnek oran %5; üst sınır %7) | 200.000 |
| Sözleşme giderleri ve genel giderler (örnek) | 60.000 |
| Yaklaşık maliyet | 4.260.000 |
Personel çalıştırılmasına dayalı işlerde
Personel maliyeti, brüt asgari ücret ile bu tutar üzerinden hesaplanan işveren payı toplamından az olmamak üzere hesaplanır. Yemek, yol gibi giderler teklife dahil edilecekse brüt tutarları eklenir. Asgari ücret ihale tarihine kadar değişirse ihale komisyonu yaklaşık maliyeti günceller. Bu işlerde sınır değer hesabı için personel çalıştırılmasına dayalı hizmet rehberine bakabilirsiniz.
Mal Alımlarında Yaklaşık Maliyet
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’ne göre idare, malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliye ve sigortasını belirterek KDV hariç fiyat ister. Kamu kurumlarından ve meslek kuruluşlarından fiyat istemek, üretici ve satıcılardan fiyat bildirimi veya proforma fatura almak, önceki alımların bedellerini endeksle güncellemek ve kamu kurumlarının yayımladığı fiyatlardan yararlanmak kullanılabilecek yöntemlerdir.
Gerçek piyasa fiyatını yansıtmayan fiyat bildirimleri değerlendirmeye alınmaz ve bunun gerekçesi hesap cetvelinde yazılır.
Üç İş Türünün Karşılaştırması
| Yapım | Hizmet | Mal | |
|---|---|---|---|
| KDV | Hariç | Hariç | Hariç |
| Kâr ve genel gider | %25 sabit | Kâr en fazla %7 + sözleşme ve genel giderler | Yönetmelikte ayrı oran yok |
| Fiyat kaynakları arasında öncelik | Yok | Yok | Yok |
Hizmet ve mal alımlarında piyasadan kaç fiyat alınacağına dair yönetmelikte bir asgari sayı yoktur; bu konuda ihale dokümanı ve idarenin uygulaması esastır.
Yaklaşık Maliyet Sınır Değeri Nasıl Etkiler?
Yaklaşık maliyet sınır değer hesabının merkezindedir. Yapım işlerinde hangi tekliflerin ortalamaya gireceğini (yaklaşık maliyetin %40’ı ile %120’si arası), C değerini ve sınır değerin alt sınırını belirler. Hizmet alımlarında ortalamanın içine doğrudan girer.
Bu nedenle yaklaşık maliyetin doğru girilmesi, sınır değerin doğru çıkması için ön koşuldur. Ayrıntı için yüzde 40 ve yüzde 120 rehberine bakabilir, hesabı yapım işi veya hizmet alımı aracında yapabilirsiniz.
Bu yazı bilgi amaçlıdır. Yaklaşık maliyet idare tarafından hesaplanır; isteklilerin hesaplama yapması gerekmez, teklif açma tutanağında açıklanan tutar kullanılır.