Sınır değer, ihalenin kime kalacağını tek başına belirlemez. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 40 ıncı maddesine göre ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. Bu teklif sadece fiyat esasına göre belirlenebileceği gibi, fiyatla birlikte fiyat dışı unsurlar da dikkate alınarak belirlenebilir.
Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklif Nasıl Belirlenir?
Kanun iki yol tanır. Birincisinde yalnızca fiyat esas alınır; bu durumda değerlendirme dışı bırakılmayan teklifler arasında en düşük fiyat kazanır. İkincisinde fiyatla birlikte işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi fiyat dışı unsurlar da hesaba katılır.
Fiyat dışı unsurların kullanılacağı ihalelerde bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıkları ihale dokümanında belirlenir. Yani ağırlıklar ihale sırasında değil, baştan ilan edilir.
Kısa cevap: Değerlendirme iki aşamalıdır. Önce 37 ve 38 inci maddelere göre teklifler değerlendirilir — sınır değer ve aşırı düşük teklif süreci bu aşamadadır. Sonra ayakta kalan teklifler arasından ekonomik açıdan en avantajlı olanı 40 ıncı maddeye göre belirlenir.
Sınır Değer ile İlişkisi Nedir?
40 ıncı madde, değerlendirmenin 37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda tamamlanacağını söyler. 37 nci madde tekliflerin değerlendirilmesini, 38 inci madde ise aşırı düşük teklifleri düzenler.
Sıralama şu şekilde işler:
| Aşama | Dayanak | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| 1. İlk oturum tespitleri | md. 36 | Belge, teklif mektubu ve geçici teminat uygunluğu tutanağa geçer |
| 2. Değerlendirme | md. 37 | Uygun olmayan teklifler değerlendirme dışı bırakılır |
| 3. Sınır değer ve aşırı düşük teklif | md. 38 | Sınır değerin altındaki teklifler için açıklama istenir veya mevzuatın izin verdiği hâlde reddedilir |
| 4. İhalenin bırakılması | md. 40 | Kalan teklifler arasından ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenir |
Bu nedenle sınır değerin üzerinde kalmak tek başına kazanmayı sağlamaz; fiyat dışı unsur kullanılan bir ihalede daha yüksek fiyatlı bir teklif, toplam değerlendirmede öne geçebilir. Sınır değerin kendisinin nasıl hesaplandığı için yapım ihalelerinde sınır değer nasıl hesaplanır ve hizmet alımı ihalelerinde sınır değer nasıl hesaplanır rehberlerine bakabilirsiniz.
Fiyat Dışı Unsurlar Neleri Kapsar?
Kanun bu unsurları örnekleyerek sayar: işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer. Liste “gibi” ifadesiyle verildiği için kapalı değildir; ancak kullanılacak unsurlar ve ağırlıkları ihale dokümanında önceden belirlenmek zorundadır.
Uygulamada bu, teklif hazırlayan istekli için şu anlama gelir: idari şartnamede fiyat dışı unsur varsa, teklif stratejisi yalnızca fiyat üzerinden kurulamaz. Hangi unsurun kaç puan getirdiği doküman okunarak çıkarılmalıdır.
Yerli İstekliler Lehine Fiyat Avantajı
İhale dokümanında Kanun’un 63 üncü maddesine göre yerli istekliler lehine fiyat avantajı sağlanacağı belirtilmişse, ekonomik açıdan en avantajlı teklif bu avantaj da uygulanmak suretiyle belirlenir ve ihale sonuçlandırılır.
Fiyat avantajı, teklif edilen bedeli değiştirmez; yalnızca karşılaştırma yapılırken dikkate alınır. Avantajın uygulanıp uygulanmayacağı ihale dokümanından okunur.
Aynı Fiyatın Teklif Edilmesi Hâlinde Ne Olur?
En düşük fiyatın ekonomik açıdan en avantajlı teklif sayıldığı ihalelerde birden fazla istekli aynı fiyatı teklif etmiş ve bunların da ekonomik açıdan en avantajlı teklif olduğu anlaşılmışsa; fiyat dışı unsurlar dikkate alınmak suretiyle ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenir ve ihale sonuçlandırılır.
Yani eşitlik hâlinde kura veya sıra gibi bir yöntem değil, ikinci fıkrada sayılan fiyat dışı unsurlar devreye girer.
İhale Komisyonu Kararında Neler Bulunur?
İhale komisyonu gerekçeli kararını belirleyerek ihale yetkilisinin onayına sunar. Kararlarda şunlar belirtilir:
- İsteklilerin adları veya ticaret unvanları
- Teklif edilen bedeller
- İhalenin tarihi
- Hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığı
- İhale yapılmamışsa nedenleri
Sınır değer hesabına itiraz edilecekse, kararda yer alan teklif bedelleri ve gerekçeler bu itirazın dayanağını oluşturur. Başvuru yolu ve süreleri için sınır değer yanlış hesaplandıysa şikâyet yolu rehberine bakın.
İhale Yetkilisinin Onayı: Beş İş Günü
İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder. İhale, kararın onaylanması hâlinde geçerli, iptal edilmesi hâlinde ise hükümsüz sayılır.
| İşlem | Süre |
|---|---|
| İhale yetkilisinin onayı veya iptali | Karar tarihini izleyen en geç 5 iş günü |
| Onay | İhale geçerli sayılır |
| İptal | İhale hükümsüz sayılır; gerekçe açıkça belirtilir |
Yasaklılık Teyidi Zorunludur
İhale kararları ihale yetkilisince onaylanmadan önce idareler; ihale üzerinde kalan istekli ile varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını teyit ettirerek buna ilişkin belgeyi ihale kararına eklemek zorundadır.
İki isteklinin de yasaklı çıkması durumunda ihale iptal edilir. Bu, sınır değer hesabı doğru yapılmış olsa bile ihalenin sonuçsuz kalabileceği hâllerden biridir. İptal hâlleri için ihalenin iptali ve bütün tekliflerin reddi rehberine bakabilirsiniz.
Ekonomik Açıdan En Avantajlı İkinci Teklif Ne Zaman Devreye Girer?
İhale üzerinde kalan istekli, kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmazsa, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir.
Bu durumda idare, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif fiyatının ihale yetkilisince uygun görülmesi kaydıyla, bu teklif sahibi istekli ile de sözleşme imzalayabilir. Bunun için 42 nci maddede belirtilen on günlük sürenin bitimini izleyen üç gün içinde ikinci teklif sahibine tebligat yapılır.
İkinci teklif sahibi de sözleşmeyi imzalamazsa onun da geçici teminatı gelir kaydedilir ve ihale iptal edilir. Bu nedenle ikinci sıradaki teklifin hangi istekliye ait olduğu, yalnızca sıralama bilgisi değil, sürecin sonucunu belirleyen bir veridir.
Sık Sorulan Sorular
En düşük teklifi veren her zaman kazanır mı?
Hayır. Yalnızca ekonomik açıdan en avantajlı teklifin sadece fiyat esasına göre belirlendiği ihalelerde en düşük geçerli fiyat kazanır. Fiyat dışı unsur kullanılan ihalelerde toplam değerlendirme belirleyicidir.
Sınır değerin altında kalan teklif ekonomik açıdan en avantajlı teklif olabilir mi?
Sınır değerin altındaki tekliflere uygulanacak işlem ihale dokümanına ve mevzuata göre değişir: açıklama istenebilir veya mevzuatın izin verdiği hâllerde açıklama istenmeden reddedilebilir. Seçenekler için idari şartnamede sınır değer seçenekleri rehberine bakılabilir.
Fiyat dışı unsurların ağırlığı ihale sırasında değiştirilebilir mi?
Kanun, bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıklarının ihale dokümanında belirleneceğini söyler. Dolayısıyla ağırlıklar dokümanla önceden belirlenmiş olmalıdır.
İhale yetkilisi kararı onaylamak zorunda mı?
Hayır. Karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde onaylayabileceği gibi, gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal de edebilir.
Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif ne işe yarar?
Onay öncesi yasaklılık teyidi hem ihale üzerinde kalan istekli hem de varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi için yapılır. İkisinin de yasaklı çıkması hâlinde ihale iptal edilir.
İlgili Rehberler
- Sınır değer nedir ve kamu ihalelerinde neden hesaplanır?
- İhalenin iptali ve bütün tekliflerin reddi
- Sınır değerin altında kalan tekliflere ne olur?
- Sınır değer yanlış hesaplandıysa şikâyet yolu
- Danışmanlık hizmet alımlarında sınır değer
Bu içerik 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 40 ıncı maddesi ve ilgili hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır ve bilgilendirme amaçlıdır; idarenin kararı yerine geçmez. Somut bir ihalede ihale dokümanı ve mevzuatın yürürlükteki hâli esas alınmalıdır.